شناخت مزاج صفرا ( تعریف ، مشخصات فردی ، نشانه های غلبه ،علت ، غذاهای مضر ، غذاهای مفید)

صفرا :

صفرا ترشحات كبد است که رنگ آن زرد می باشد و جزء آتش بوده گرم و خشك است و گرما زیاد تولید می كند (pH ~8.5) . صفرا سبک ترین جزء خون است مانند کف روی خون قرار می گیرد ، موجب تسهیل حرکت خون در عروق می شود زرد رنگ است ، باعث افزایش حرکت روده می شود ، ضد عفونت است موجب تیزی ذهن می شود تحرک آفرین است .

مشخصات فرد صفراوی :

لاغر اندام ، بدن گرم ، پوست خشک ، زبری پوست ، پرکار و فعال ، تمایل به سردی ها و ترشی ها ، رفتار تند و واکنش سریع ، کم خواب ، تحمل گرسنگی ، تمایل به هوای خشک ، زردی پوست و زبان و چشم ، تند بودن ضربان قلب و نبض ، حس برتری جویی و تسلط .

نشانه های غلبه ی صفرا:

تشنگی و سوزش جگر، زبری پوست صورت، زردی چشم، کدورت ادرار، عصبی شدن، ناراحتی معده، تلخی دهان، کم اشتهایی، حالت تهوّع، سردرد و درد شقیقه، سیاهی رفتن چشم، سرگیجه، خشکی پوست، ترک خوردن پوست دست و پا، گرمی بدن یا داشتن تب، جوشش فم المعده، دیدن خواب های هولناک، مانند جنگ و ستیز، پوسته پوسته شدن پوست سر ( شوره ی سر ) نمایان شدن لکه های سفید یا قهوه ای در صورت و یا دیگر اعضای بدن، ریزش مو، ابتلا به بیماری آلو پسی ( ریزش موضعی مو )، علاقه به نوشیدن آب یخ و خوردن یخ، یبوست مزاج، بهانه جویی و تند خویی.

همه یا اکثر نشانه های یاد شده در بیشتر افراد صفراوی مزاج دیده می شود؛ البته میزان بروز این نشانه ها به مقدار غلبه ی صفرا بستگی دارد.

علت:

غذاهای چرب و شیرین صفرا را زیاد می كند.

 

غذاهای مضر برای افراد صفراوی مزاج:

غذاهای چرب و پرحجم ، غذاهای سرخ شده ، گوشت قرمز ، کلیه ی غذاهای گرم، ادویه جات تند ، کلیه ی غذاهای ساندویچی ، تخم مرغ ، ماکارونی ، آش رشته ، بادمجان ، سیر، شیرینیجات قنادی و مصنوعی ، تمام مواد لبنی مانند شیر، ماست، دوغ، کره، سرشیر و خامه ، موز ، خربزه ، آناناس ، طالبی ، سس و رب ، شور ، آجیل شور ، چای ، قهوه ، نسکافه ، انواع نوشابه های گاز دار ، آب یخ ، غذاهای فریزر شده ، غذاهای زود پز شده ، استفاده از چند نوع غذا با هم، نوشیدن مایعات همراه با غذا و یا بلافاصله بعد از آن بریده بریده غذا خوردن ؛ یعنی انسان مدام در حال خوردن باشد مانند تخمه شکستن و خوردن تنقلات ، کلیه ی تنقلات مصنوعی  مانند پفک ، شکلات ، آدامس ، بیسکویت ، یخمک ، نوشمک ، چیپس و... ، انواع دخانیات و مشروبات الکلی که موجب سیروز کبدی می شوند.

عوامل تشدید كننده و مضر عبارتند از عصبی شدن و حرص خوردن ، یبوست مزاج ، تنبلی و عدم فعالیت فیزیکی و خواب زیاد.

علت ممنوع بودن این غذاها برای افراد صفراوی مزاج این است که pH این غذاها و نیز pH کبد بالاست. استفاده از این مواد باعث افزایش دمای کبد و ترشح زیاد صفرا و در نتیجه، ایجاد راه بندان در مجاری کبد می شود. این حالت موجب تشکیل سنگ های صفراوی در کیسه صفرا می شود و علائمی نظیر یبوست ، زرد شدن چهره و دردهای شدید در ناحیه ی سمت راست بدن ، در زیر دنده ی راست را در پی خواهد داشت.

نکات مهم :

 پایه مزاج هر فرد ارثی می باشد ولی ممکن است بواسطه تأثیر عذا و یا محیط کار و زندگی مزاج دیگری بر او غلبه کند مثلا ممکن است پایه مزاج یک فرد صفرا باشد ولی بعلت زیاده روی در مصرف عذای های سرد یا کار در کارخانه مواد شیمیایی سودا در او غلبه کند و علائم دو یا چند مزاج در او دیده شود

- ممکن است هر یک از اخلاط در جای خاصی از بدن بطور غیر طبیعی غلبه کند مثلا اگر صفرا در سر غلبه کند موجب سردرد هایی در ناحیه جلوی سر و احتمالا ریزش مو در این ناحیه گردد .

- ممکن است صفرا در دستگاه گوارش غلبه کند که نتیجه آن سوزش جگر و عطش شدید و اگر در کیسه صفرا بیش از حد جمع شود منجر به سرطان کبد می شود .

- غلبه بیش از حد صفرا در استخوان ها باعث پوکی استخوان می شود.

- تابستان فصل گرم و خشک است و اگر در این فصل غذاهای گرم و خشک مصرف بشود باید همراه مصلح آن (اصلاح کننده ضرر) باشد مثلا در صورت مصرف خرما باید پس از آن آب نوشیده شود

- گرم مزاجها بهتر است با غذای خود سماق ، خرفه ، آبلیمو یا سرکه طبیعی مصرف کنند

- افراط در مصرف سردیها باعث غلبه سردی بر بدن می شود ممکن است پایه مزاج فرد گرم باشد ولی در اثر مصرف بیش از حد سردی ها دچار بیماری های سرد ( مثلا رماتیسم و آرتروز و . . . ) شود و سردی در اندامهای پائینی او غلبه کند .

- صفراوی ها کمتر دچار گرفتگی عروق می شوند .

- قابل توجه خانمها : به شوهر صفراوی باید شربت آبلیمو ، هندوانه و . . .  داد نه شربت زعفران و خوراکی های گرم.

 

غذاهای مفید برای افراد صفراوی مزاج:

میوه جات و همه ی انواع مرکبات از جمله انگور ، زردآلو ، هلو ، سیب ، گلابی ، کاهو ، مغز خیار، خیار ، هندوانه ، گرمک ، آلبالو ، گیلاس ، آلو ، گوجه سبز ، لیموترش تازه ، زرشك ، آب زرشک ، تمشك ، بالاخص انار و شاتوت که اثر معجزه آسایی روی کبد دارند. در حقیقت شاتوت ضد هپاتیت است.

سبزیجات بخصوص کاهو ، اسفناج ، گشنیز ، نخود فرنگی، عدس ، ماش ، جوی دو سر ، لیمو عمانی

هویج فرنگی ، کدو خورشتی، کدو حلوایی

سوپ جو ، آش جو ، نان جو ، بخصوص نان جوی دوسر ، خوراك قارچ ، نوشیدن روزانه حداقل شش لیوان آب خنک نیم ساعت قبل و دو ساعت و نیم بعد از غذا، روغن زیتون ، سالاد فصل همراه با لیموترش تازه و روغن زیتون قبل از غذا ، سوپ جو با پاچه ی گوسفند و همراه با تعدادی آلو بخارا ، سیب زمینی بخارپز ، بامیه ی خورشتی ، پیاز ، برنج سفید با روغن زیتون.

کشمش ، توت ، انجیر ، برگه هلو و برگه زردآلو ، کنجد ، اسطوخودوس ، بادرنجبویه ، کاسنی ، مغز بادام خام ، آب مرکبات.

شربت عسل طبیعی (عسل به مقدار کم) و لیمو ترش تازه و آب ناشتا به آرامی میل شود. نوشیدن روزانه یک تا سه لیوان آب زرشک، نیم ساعت قبل از غذا و دو ساعت و نیم بعد از آن نیز فوق العاده مفید است.

بذرهای ملین مانند خاکشیر ، اسفرزه، تخم ریحان، تخم مرو، بارهنگ و بالنگو، مغز فلوس، شیر خشت، ترنجبین، ترشی جات طبیعی، عسل به مقدار کم و همراه با لیمو ترش تازه و به صورت شربت شده که به آرامی میل شود.

تخم کدوی خام ، تخم خیار ، مغز تخم هنداونه ، تخم کاهو ، از هر کدام به مقدار مساوی مخلوط کرده آسیا شود و روزی دو بار و هر بار یک قاشق غذاخوری در یک لیوان آب مخلوط گردیده و میل شود.

 

منابع :

1- قانون در طب                                          ابن سینا

 2- پانزده روز تا سلامتی                                جمشید  خدادادی